Hadaba waxaa lagama maarmaan ah in dadkaas loo caqli celiyo hadii cilimi la,aan ku raacday wax yaabaha ay sameynayaana la baraarujiyo,sidaas darteen waxaa maqaalkan ku soo gudbinayaa waxa ay diinta islaamka ka qabto ka qeyb galka ciidaha gaalada taasoo noocyo fara badan leh,sida in la farxo ama loo hambalyeeyo ciidda darteen ama la cuno cunooyinka loo diyaariyay ciidda weyneenteeda.

Waxaa culimada diinta aqoonta uleh in badan uga digaan dadka muslimiinta ah in ay wax raad ah ku yeelato dhaqamada gaalada,waxayna tilmameen {in qofkii bixiya hadiyad asagoo weyneynaya ciidahooda sida gaaladu uweyneyso uu ku gaaloobayo} caalimka la yiraahdo Abuu Xafsa alxanafi(allaha u raxmadee) uu yiri:{hadii uu ruux qonton sano muslin ahaa cibaadeysan jirayna ka dibna uu u hadiyeeyo -ukunba ha ahaa-teeruux gaal ah maalinta uu ciidaayoasagoo weyney naya ciidaas inuu ku gaaloobaayo}culimada waxa ay tilmaameen xataa inaan maalmaha ciidaha gaalada ruux muslin ah muslin kale hadiyad u diri karin si uu san ugu dhaqan ekaan gaalada,sidoo kalana waa inuusan iibsan ruuxa muslinka ah waxa ay gaalada iibsadaan maalmahooda ciida ah asagoon horay u iibsan jirin,waxeyna yiraahdeen: {weliba hadii uu ula jeedo inuu ciida gaalada ku weyneeyo wuu ku gaaloobayaa,hadiise uu u iibsado cuno iyo cabitaan uu u baahnaa ahaan dhib malaha oo waa iibsan karaa}

Waxa uu Ibni Teymiya(allaha u raxmadee) soo guuriyay waxa ay diinta ka qabto in hadiyado loo diro ciidaha gaalada iyo in la cuno cunooyinka ay u sameesteen ciida daraadeed ama lagula safro gaadiidka ay ugu safraan ciidahooda waxa uuna ka sheegay culimadii asaga ka horeysay hadaladii ay ka yirahdeen arimahaas:{arintaas waa karaahi oo culimada iskuma diidana madhabta maalikiyadana waxaa ku cad in gaal loo hadiyadeeyo in ay xaaraan tahay}sidaasna waxaa sheegay C/malik ibnu Xabiib oo ka mid ah culimada malikiyada (aallaha u raxmadee) Ibnu Qaasim (allaha u raxmadee) mar la su,aalay in gaadiidka lala raaci karo masiixiyada marka ay ay ciidahooda u safrayaan ciidahooda waxa uu ku jawaabay:{waa uu karaahsaday waxaa halis ah in illaah caradiisa ku soo dagato madaama ay gaalnimo ku kulmeen} waxa uuna raaciyay{muslim uma hadiyadeen karo gaal ciiddiisa darteed ,waxa ay noqoneysaa abaal marin iyo in lagu gacan siiyay gaalnimadooda}waxa uuna tilmamay arintaas waxa ka sii daran :{ma u banaana muslimiinta in ay ka gadaan masiixyada wax maslaxad u ah ciidooda haduu hilib yahay ama cuno ama dhar midana lagama gadi karo, waxaana sidaas qaba Maalik iyo culimada kaleba mana aqaan ruux ku qilaafsan} .

Al Cabdari(allaha u raxmadee) waxa uu sheegay:{qofkii in uusan marqaati noqon karin hadii uu ka sameeyo Neyruuzka iyo mehrajanka maxaa yeelay waa dhaqan masiixiyo}waxa uuna sheegay:{qofkii jeclaada qolo inuu ataga ka mid yahay}

Imaam al Beyhaqi waxa uu cinwaan ku samaayay kitaabadiisa midkood:{qeyb ku sabsan uin ay reeban tahay in gaalada kaniisadahooda loogu galo malmaha neyruuzka iyo mehrajaanka} waxa uuna cinwaankas ku hoos qoray{Cumar (allaha ka raali noqdee) waxa uu yiri:ha baranina luqadaha cajamta gaalada ha u galina kaniisadahooda maalinata ciidooda maxaa yeelay carada allaa ku soo dagata}{waxa uu cumar (allaha ka raali noqdee)yiri:ka fogaada cadawga eebe maalinata ay ciidayaan} {C/laahi ibni camar (allaha ka raali noqdee)waxa uu sheegay:

Ruuxii dhista cajamta dhulkeeda ee sameeya neyruuzkooda iyo mahrajaankooda isuna ekeysiiya ilaa uu ka geeriyooda waxa lala soo saaraa gaalada malinta qiyaame}.

Ibnu Kathiir(allaha u raxmadee) mar uu soo qaatay xadiiskii ahaa {qofkii qolo isu ekeysiiya ayaguu ka mid yahay}waxa uu yiri:{waxaa laga fahmayaa reebid iyo goodi adag in gaalada leesku ekeysiiyo xaga hadalka ficilka iyo labiska iyo xaga ciidooda iyo cibaadadkooda iwm oo ah arimahooda gaarka u ah oo aan naloo sharciyeeynin} .

waxaan ku soo gaabinaayaa qeybta koowaad ee ku saabsan ka qeyb galida ciida gaalada iyo waxa diinta islaamka ka qabto

waxaa soo diyaariyay cali nuur xoogsade

calixoogsade@hotmail.com